स्पॉटिफायवर मराठी संगीताच्या रॉयल्टीमध्ये जवळपास ५० टक्के वाढ; भारतीय संगीताचा जगभरात डंका
नागपूर WH NEWS : भारताच्या बहुभाषिक संगीत क्षेत्राला डिजिटल संगीत ऐकण्याच्या माध्यमातून मोठी चालना मिळत असून, सन २०२५ मध्ये स्पॉटिफायवर भारतीय कलाकारांनी मिळवलेल्या संगीत रॉयल्टीमध्ये वार्षिक २९ टक्क्यांची वाढ झाली आहे. विशेष म्हणजे, मराठी संगीताच्या रॉयल्टीमध्ये जवळपास ५० टक्क्यांची वाढ झाली आहे. तेलुगू संगीताने सर्वाधिक वेगाने झेप घेत १२० टक्क्यांहून अधिक वाढ नोंदवली आहे.
स्पॉटिफायच्या वार्षिक ‘लाउड अँड क्लिअर’ अहवालातून ही माहिती समोर आली आहे. अहवालानुसार, सन २०२५ मध्ये जगभरातील श्रोत्यांनी यापूर्वी कधीही न ऐकलेल्या भारतीय कलाकारांचे संगीत १२.८ अब्ज वेळा ऐकले. मागील वर्षाच्या तुलनेत ही वाढ सुमारे १४ टक्के आहे.
भारतीय कलाकारांना ३३५ अब्ज वेळा संगीत ऐकले
सन २०२५ मध्ये स्पॉटिफायवर भारतीय कलाकारांचे संगीत जवळपास ३३५ अब्ज वेळा ऐकण्यात आले. यामध्ये श्रोत्यांनी २० अब्ज तासांहून अधिक वेळ भारतीय संगीत ऐकले.
भारतीय कलाकारांना मिळणाऱ्या रॉयल्टीमध्ये झालेली २९ टक्के वाढ केवळ प्रसिद्ध कलाकारांपुरती मर्यादित नसून विविध भाषा आणि संगीत प्रकारांमध्येही दिसून आली आहे.
दरवर्षी १ कोटी रुपयांहून अधिक रॉयल्टी मिळवणाऱ्या कलाकारांची संख्या २१ टक्क्यांनी वाढली आहे. तर ५ कोटी रुपयांहून अधिक कमाई करणाऱ्या कलाकारांची संख्या सन २०२३ पासून दुप्पट झाली आहे.
मराठीसह प्रादेशिक भाषांना मोठी झेप
स्पॉटिफायवर विविध भारतीय भाषांमधील संगीताला मिळणारा प्रतिसाद लक्षवेधी ठरला आहे.
तेलुगू : रॉयल्टीमध्ये १२० टक्क्यांहून अधिक वाढ
मराठी : जवळपास ५० टक्के वाढ
बंगाली : जवळपास ४० टक्के वाढ
मल्याळम : ३० टक्क्यांहून अधिक वाढ
हिंदी : जवळपास ३० टक्के वाढ
तमिळ : २० टक्के वाढ
विशेष म्हणजे, फेब्रुवारी २०२३ ते फेब्रुवारी २०२६ या कालावधीत हरयाणवी संगीत ऐकण्याच्या प्रमाणात जवळपास सात पट वाढ झाली आहे. जवळपास १०० हरयाणवी कलाकार स्पॉटिफायच्या भारतातील पहिल्या ५ हजार कलाकारांमध्ये स्थान मिळवून आहेत.
स्वतंत्र कलाकारांचा वाढता प्रभाव
भारतीय संगीत क्षेत्रात स्वतंत्र कलाकारांचा प्रभावही वेगाने वाढत असल्याचे अहवालातून स्पष्ट झाले आहे. सन २०२५ मध्ये स्पॉटिफायच्या भारतातील दैनंदिन पहिल्या ५० गाण्यांपैकी तब्बल ९० टक्के गाणी भारतीय कलाकारांची होती.
भारताच्या सन २०२५ च्या वर्षअखेरीच्या पहिल्या दहा लोकप्रिय गाण्यांमध्ये चित्रपटांच्या गाण्यांव्यतिरिक्त स्वतंत्र कलाकारांच्या गाण्यांचाही मोठा वाटा होता. आदित्य रिखारी, कुशाग्र, अनुव जैन, फहीम अब्दुल्ला आणि जसलीन रॉयल यांसारख्या कलाकारांनी स्वतंत्र संगीताला मोठी ओळख मिळवून दिली.
आदित्य रिखारी यांच्या ‘साहिबा’ या स्वतंत्र गाण्याने स्पॉटिफायच्या भारतातील लोकप्रिय गाण्यांच्या यादीत सलग ११ आठवड्यांहून अधिक काळ पहिल्या क्रमांकावर राहून विशेष विक्रम नोंदवला.
भारतीय संगीताची जगभरात लोकप्रियता
भारतीय संगीताची लोकप्रियता आता देशाच्या सीमा ओलांडून जगभर पोहोचत आहे. सन २०२५ मध्ये भारतीय कलाकारांनी स्पॉटिफायवर मिळवलेल्या एकूण रॉयल्टीपैकी ४० टक्क्यांहून अधिक रॉयल्टी भारताबाहेरील श्रोत्यांकडून आली.
जगभरात सर्वाधिक पोहोचलेल्या १५ प्रमुख भारतीय गाण्यांपैकी ११ गाणी स्वतंत्र कलाकारांनी प्रसिद्ध केलेली होती. एपी धिल्लों, करण औजला, हनुमानकाइंड, अनुव जैन आणि कुशाग्र यांसारख्या कलाकारांच्या संगीताने भारताबाहेरील श्रोत्यांचेही लक्ष वेधले.
तमिळ, पंजाबी आणि मल्याळम संगीताचीही भरारी
तमिळ संगीतानेही जागतिक पातळीवर मोठी कामगिरी केली आहे. अनिरुद्ध रविचंदर यांच्या ‘कुली’ या अल्बमने केवळ १० दिवसांत १० कोटींपेक्षा अधिक वेळा ऐकले जाण्याचा टप्पा पार केला.
‘आसा कुडा’ या तमिळ गाण्याने २३.८ कोटींपेक्षा अधिक वेळा ऐकले जाण्याचा टप्पा गाठला. केरळमध्ये जन्मलेल्या हनुमानकाइंड यांच्या ‘बिग डॉग्स’ या गाण्याने ३६ कोटींपेक्षा अधिक वेळा ऐकले जाण्याचा टप्पा पार करून जागतिक गाण्यांच्या यादीत अव्वल स्थान मिळवले.
पंजाबी संगीतानेही प्रादेशिक संगीतापासून जागतिक संगीतापर्यंतचा प्रवास यशस्वीपणे केला आहे. नवोदित पंजाबी कलाकारांना जगभरातील श्रोत्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी स्पॉटिफायच्या विविध उपक्रमांचा उपयोग होत आहे.
महिला कलाकारांचाही वाढता सहभाग
सन २०२५ मध्ये स्पॉटिफायवर भारतीय महिला कलाकारांच्या देशांतर्गत संगीत ऐकण्याच्या प्रमाणात २७ टक्के, तर परदेशातील श्रोत्यांकडून ऐकण्याच्या प्रमाणात ७ टक्के वाढ झाली.
‘धुरंधर’ चित्रपटातील गाण्यांमुळे जॅस्मिन सँडलास यांनी स्पॉटिफायच्या जगभरातील २०० लोकप्रिय गाण्यांच्या यादीत तिसरे स्थान मिळवले.
भारतीय भाषांची विविधता हीच मोठी ताकद
नवी दिल्ली येथे झालेल्या ‘लाउड अँड क्लिअर इंडिया’ कार्यक्रमात केंद्रीय कौशल्य विकास व उद्योजकता राज्यमंत्री जयंत चौधरी यांनी भारताच्या संगीत क्षेत्रातील वाढीचे स्वागत केले.
डिजिटल माध्यमांमुळे देशातील विविध भागांतील कलाकारांना जगभरातील श्रोते, उत्पन्न आणि करिअरच्या संधी उपलब्ध होत असल्याचे त्यांनी सांगितले. भारताची भाषिक विविधता ही केवळ सांस्कृतिक ताकद नसून ती आता आर्थिक ताकद आणि भारताच्या जागतिक ओळखीचा महत्त्वाचा भाग बनत असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
सन २०२५ मध्ये जगभरातील ११ कोटी २० लाख वापरकर्त्यांनी स्वतः तयार केलेल्या संगीत यादीमध्ये भारतीय कलाकारांच्या गाण्यांचा समावेश केला. भारतातही जवळपास ५ कोटी ९० लाख संगीत याद्यांमध्ये भारतीय कलाकारांचे संगीत समाविष्ट झाले.
एकूणच, स्पॉटिफायच्या अहवालातून भारतीय संगीत क्षेत्रातील बदलते चित्र स्पष्ट झाले आहे. मराठी, तेलुगू, बंगाली, मल्याळम, तमिळ, पंजाबी आणि हरयाणवीसह विविध भारतीय भाषांचे संगीत आता केवळ स्थानिक श्रोत्यांपुरते मर्यादित राहिलेले नाही. भारतीय कलाकारांचे संगीत जगभर पोहोचत असून, त्यातून कलाकारांसाठी वाढत्या उत्पन्नाच्या संधी निर्माण होत आहेत.
