वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपुर मध्ये डॉ. नितीन तिवारी यांची आणखी एक महत्त्वपूर्ण कामगिरी; 76 वर्षीय रुग्णाला मिळाली नवी आशा!
– वोक्हार्ट हॉस्पिटल्समध्ये पहिला ड्युअल-चेंबर लीडलेस पेसमेकर यशस्वी
नागपूर WH NEWS – 76 वर्षीय महिला रुग्ण पेसमेकरच्या संसर्गासोबतच पेसमेकरची वायर वारंवार जागेवरून सरकणे, हृदयविकार आणि रक्तात संसर्ग पसरणे (सेप्टिसीमिया) अशा अनेक गंभीर समस्यांशी झुंज देत होत्या. त्यामुळे त्यांच्यासाठी प्रत्येक उपचाराचा निर्णय खूप महत्त्वाचा होता. यापूर्वी बसवलेल्या पेसमेकरमुळे त्यांना वारंवार त्रास होत होता. तसेच संसर्ग आणि पेसमेकरच्या वायरची समस्या असल्याने पुन्हा पारंपरिक पेसमेकर बसवणेही कठीण होते. यावेळी उद्देश केवळ पुन्हा पेसमेकर बसवण्याचा नव्हता. तर त्यांच्या हृदयासाठी अधिक सुरक्षित आणि योग्य उपचाराचा पर्याय निवडणे हा होता.
वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर येथे सीनियर इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट डॉ. नितीन तिवारी यांनी 29 जुलै 2026 रोजी अॅबॉट कंपनीच्या प्रणालीचा वापर करून मध्य भारतातील पहिला ड्युअल-चेंबर इंट्राकार्डियाक (लीडलेस) पेसमेकर यशस्वीपणे बसवला.
पारंपरिक पेसमेकरपेक्षा लीडलेस पेसमेकर वेगळा असतो. पारंपरिक पेसमेकरमध्ये छातीच्या त्वचेखाली एक उपकरण बसवले जाते आणि हृदयापर्यंत जाणाऱ्या वायर रक्तवाहिन्यांमधून टाकल्या जातात. मात्र, लीडलेस पेसमेकरमध्ये छातीखाली उपकरण बसवण्याची किंवा वायर टाकण्याची गरज नसते. त्याऐवजी, एक छोटे उपकरण कॅथेटरच्या मदतीने थेट हृदयाच्या आत बसवले जाते.
या रुग्णाला यापूर्वी पेसमेकरचा संसर्ग आणि पेसमेकरच्या वायरशी संबंधित वारंवार समस्या झाल्या होत्या. त्यामुळे लीडलेस पेसमेकर हा त्यांच्यासाठी एक योग्य आणि सुरक्षित पर्याय ठरला. ड्युअल-चेंबर पेसमेकर हृदयाच्या वरच्या आणि खालच्या कप्प्यांमध्ये योग्य समन्वय साधण्यास मदत करतो. त्यामुळे हृदयाचे दोन्ही कप्पे अधिक नैसर्गिक पद्धतीने एकत्र काम करू शकतात.
काही निवडक रुग्णांसाठी लीडलेस पेसमेकर हा चांगला उपचार पर्याय ठरू शकतो. यापूर्वी पेसमेकरचा संसर्ग झालेला असेल, पेसमेकरच्या वायरमध्ये वारंवार समस्या येत असतील, रक्तवाहिन्या ब्लॉक झाल्या असतील किंवा वापरण्यास अडचण असेल, तसेच भविष्यात पुन्हा संसर्ग होण्याचा धोका जास्त असेल, तर अशा रुग्णांमध्ये हा पर्याय विचारात घेतला जाऊ शकतो. सिंगल-चेंबर किंवा ड्युअल-चेंबर पेसमेकरची गरज असलेल्या काही रुग्णांनाही लीडलेस पेसमेकर बसवता येऊ शकतो. यामध्ये छातीच्या त्वचेखाली पेसमेकर बसवण्यासाठी जागा तयार करावी लागत नाही आणि पारंपरिक पेसमेकरच्या वायरही वापरल्या जात नाहीत. म्हणून, ज्या रुग्णांना जखम होण्याचा किंवा रक्तस्रावाचा धोका जास्त असतो, त्यांच्यासाठी हा पर्याय फायदेशीर ठरू शकतो. तसेच, छातीवर पेसमेकरचा बाहेरून दिसणारा डाग नको असलेल्या रुग्णांसाठीही लीडलेस पेसमेकर उपयोगी ठरू शकतो.
मात्र, लीडलेस पेसमेकर प्रत्येक रुग्णासाठी योग्य असेलच असे नाही. हा उपचार करायचा की नाही, हे रुग्णाच्या हृदयाची लय, हृदयाची कार्यक्षमता, वैद्यकीय इतिहास, संसर्गाची स्थिती, किडनीचे कार्य, रक्तस्रावाचा धोका, हृदयाची रचना आणि एकूण आरोग्य यावर अवलंबून असते. ज्या रुग्णांना हृदय निकामी होण्याची गंभीर समस्या असेल आणि त्यांना कार्डियाक रिसिंक्रोनायझेशन किंवा डिफिब्रिलेटरसारख्या प्रगत उपचारांची गरज असेल, त्यांच्यासाठी इतर प्रकारची उपकरणे अधिक योग्य ठरू शकतात. त्यामुळे योग्य उपचार निवडण्यापूर्वी अनुभवी हृदयरोग तज्ज्ञांच्या टीमकडून रुग्णाची सविस्तर तपासणी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
ही प्रक्रिया हृदयविकार उपचार क्षेत्रातील तज्ञ डॉ. नितीन तिवारी यांच्या उल्लेखनीय कार्यातील आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. 2018 मध्ये डॉ. तिवारी हे मध्य भारतात पहिला सिंगल-चेंबर इंट्राकार्डियाक (लीडलेस) पेसमेकर बसवणारे पहिले कार्डिओलॉजिस्ट ठरले होते. आठ वर्षांनंतर त्यांनी पुन्हा एक महत्त्वाचे यश मिळवत मध्य भारतातील पहिला ड्युअल-चेंबर इंट्राकार्डियाक पेसमेकर यशस्वीपणे बसवला आहे.
मध्य भारतातील पहिल्या सिंगल-चेंबर लीडलेस पेसमेकरपासून आता ड्युअल-चेंबर इंट्राकार्डियाक पेसिंगच्या वापरापर्यंतचा हा प्रवास केवळ वैद्यकीय तंत्रज्ञानातील प्रगती दर्शवत नाही, तर गुंतागुंतीच्या हृदयविकाराच्या रुग्णांसाठी अधिक सुरक्षित आणि आधुनिक उपचार उपलब्ध करून देण्याची हॉस्पिटलची सातत्यपूर्ण बांधिलकीही यातून दिसून येते.
या 76 वर्षीय रुग्णासाठी ही प्रक्रिया वैद्यकीय इतिहास घडवण्यासाठी नव्हती. तर तिला पुन्हा एकदा नव्याने जगण्याची संधी देण्यासाठी होती.
वारंवार होणारे संसर्ग आणि पेसमेकरमुळे होणाऱ्या त्रासातून बाहेर पडण्याची ही एक संधी होती. तिच्या वैयक्तिक गरजेनुसार योग्य उपचार घेण्याची आणि आयुष्याची नवी सुरुवात करण्याची ही एक संधी होती.
एक नवीन अध्याय.
एक नवीन हृदयाची लय.
एक नवीन आशा.
डॉ. नितीन तिवारी, सीनियर इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट, वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर
प्रगत पेसमेकर उपचार आणि लीडलेस कार्डियाक उपचाराबाबत अधिक माहितीसाठी वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर येथील कार्डिओलॉजी टीमशी संपर्क साधा.
